Qua những bài văn ngắn gọn, Phong Điệp viết lên những xô bồ và tranh đua trong đời thường. Khi tả về người phụ nữ bán mặt nạ để chữa bệnh cho con hoặc kể về một thanh nên bị “ết” vẫn có vợ con, tác giả cho thấy những hoàn cảnh trắc trẻo và nghiệt ngã của cuộc sống. Qua những bài “Gửi”, tác giả nói lên dùm những đồ vật không có tiếng nói như ngôi nhà sắp chết và lời của thùng thư. Và khi vội vã vẽ lên một nụ hoa cho đứa con bốn tuổi, Phong Điệp đã cảm thấy hổ thẹn:

Người lớn chúng ta, hóa ra không bằng trẻ nhỏ. Chúng ta biến cuộc sống của mình trở nên nhàm chán và rỗng tuếch. Thay bằng việc bước ra ngoài thiên nhiên, tận hưởng những bông hoa rạng rỡ khoe sắc trong nắng, bung nở những hương thơm quyến rũ, chúng ta sắm về nhà những bình hoa giả vô hồn và tốn kém.

Những bài văn xuôi đẹp và ý tứ.

Mỗi buổi sáng khi tiếng gà gáy báo thức, tôi bước ra sau nhà hốt nắm thóc cho đàn gà. Chúng nó biết sắp được điểm tâm nên đã đứng chờ sẵn. Nhìn đàn gà sung sướng mổ từng hạt thóc mà lòng tôi cũng thấy nhẹ nhàng hạnh phúc. Ăn xong đàn gà cùng nhau nô đùa còn tôi thì đi tìm trứng. Mấy chị gà mái này cũng khá thông minh. Thấy trứng mình bị mất hoài nên tìm chổ đẻ thật kính đáo làm tôi phải săn lùng khắp khu nhà bề bộn.

Có lần một chị đã giấu kỹ gần cả chục trứng và đã ấp ra cả đàn con. Một hôm bỗng nhiên tôi nghe trong đóng đồ để ngổn ngang những tiếng kêu chíu chít. Lại gần nhìn vào thì thấy đám gà con lông vẫn còn ướt. Thế mà không bao lâu đàn con đã trổ mã và quấn quýt theo mẹ cùng ăn. Tôi thích đặt chúng lên bàn tay và vuốt ve bộ lông vàng mượt mà của nó.

Vì được quanh quẩn bên chúng tôi từ nhỏ nên bọn chúng không sợ hoặc xa lạ với loài người. Một hôm chị tôi đang quỳ xuống quạt nồi bếp than nấu cơm thì vô tình lùi chân lại và đạp lên một gà con. Nghe tiếng van inh ỏi của nó tôi quây sang thì thấy nó đang cà nhắc chạy. Nhìn thấy phân nửa thân hình nhỏ bé của nó bị lòi ruột gan tôi đau đớn vô cùng. Tôi muốn bế nó lên tay nhưng nó cứ cố gắng chạy. Tôi cầu mong cho nó được lành nhưng qua ngày sau nó không qua khỏi và đã mất.

Hình ảnh con gà nhỏ đó hơn ba chục năm vẫn không hề phai trong đầu óc của tôi.

Từ cái ồn ào của Sài Gòn cho đến sự yên lặng của đồng quê, Trần Nhã Thụy chia sẽ những niềm vui và nỗi buồn trong cuộc sống của mình. Qua những tản văn giản dị và nhẹ nhàng, tôi thích câu chuyện dùng “di động và lục bát”. (Chắc chắn tôi sẽ thử nhắn tin hoặc viết Twitter bằng thơ lục bát.) Là một người mê đọc sách, Trần Nhã Thụy quan tâm về vấn đề “có một thế giới sách đang bị mất”:

Thư viện không có, nhà sách không còn, sách như những đứa con bị hắt hủi, lãng quên. Nhà văn buồn đã đành, nhưng buồn hơn có lẽ là những tâm hồn từ lâu đã không còn được bồi đắp, nuôi dưỡng bằng tình cảm, trí tuệ từ những trang sách.

Thật đáng buồn đấy.

Trước ngày về Việt Nam lần vừa rồi, tôi cũng hơi lo không biết có bị trở ngại như những lời của nhiều kiều bào kể lại. Vì 16 năm rồi tôi không rõ tình hình nước nhà ra sao. Sau chuyến đi lần này tôi cam đoan là không có vấn đề gì cả.

Lúc đến Việt Nam tôi qua hải quan dễ dàng không cần chi một đồng nào. Lúc về lại Mỹ cũng thế và các nhân viên cũng vui vẻ. Lúc qua bảo vệ có một anh nhắc nhở quan khách để ví trên máy kiểm xoát bằng nhiều thứ tiếng từ tiếng Hàn Quốc cho đến tiếng Anh và tiếng Nhật. Tôi khen anh biết nhiều thứ tiếng và anh trả lời, “Cám ơn anh. Em biết nhiều thứ tiếng lắm nhưng mỗi tiếng chỉ biết được hai câu”.

Về khí hậu thì lúc đó mùa mưa nên mát. Nhưng có lẽ vì tôi đi vacation ở Texas cả tuần nóng cháy da nên về Việt Nam không thấy nóng. Bà xã có nhét cho tôi một chai thuốc cầm tiêu chảy nhưng tôi không dùng đến. Tôi cũng ăn uống bình thường không sao cả.

Còn phần nhà vệ sinh thì có một chúc thay đổi. Lần đầu tôi dùng toilet mà không thấy giấy đâu cả. Thì ra khám phá ra được là kế bên toilet có cái vòi nước. Đi vệ sinh xong xịt rất mát. Tôi rất thích cách dùng này. Vừa sạch sẽ vừa tiện lợi. Tôi quên hỏi cái mốt mới này bắt đầu từ lúc nào.

Cho nên nếu kiều bào nào đã đi lâu năm chưa về nên về. Không có lo ngại gì cả. Nếu có phòng ngừa thì chỉ phòng ngừa muỗi. Tôi bị muỗi tấn công như điên. Về đêm tôi phải bận quần dài chứ không dám bận quần short.

Hôm qua bắt đầu đọc quyển sách này và tôi không thể đặt xuống được bởi sự lôi cuốn của những bài tản văn ngắn, mộc mạc, và sâu lắng của Nguyễn Ngọc Tư. Ngay trong bài đầu, “Yêu người ngóng núi”, cho thấy tình cảm đặc biệt của tác giả dành cho Sài Gòn. Cô diển tả mảnh đất ấy như người tình “rộng lượng, bao dung”. Bài “Chỉ là ghi lại một trưa vô tình” cho thấy cái khốn nạn dã man của một người đàn ông vô lương tâm. Riêng cá nhân, tôi ngưỡng mộ hai bài viết về tâm trạng làm mẹ của cô. Trong “Lựa chọn”, cô tâm sự, “[R]a đời nhớ con, ở bên con lại nhớ đời”. Nhiều lúc cảm thấy rất hổ thẹn với chính mình về cảm nghĩ đó nhưng giờ biết được không chỉ riêng mình. Về học vấn của con cái, tôi cũng có lối suy nghĩ như cô:

Tôi nói riêng với cô giáo, con trai tôi không cần giỏi, chỉ cần nó nhìn thấy chữ không bật ngửa ra vì lạ. Bạn không cần giỏi vì sự hãnh diện của tôi. Bao giờ bạn cảm thấy hãnh diện vì sự giỏi giang của chính mình, bạn cứ học sáng, học trưa, học chiều, học tối. Hồi cô giáo mẫu giáo phàn nàn rằng bạn học không tốt, tôi ngoác miệng ra cười, chuyện đó bình thường thôi. Tôi không phổng mũi vì bạn giỏi giang hay buồn bực vì bạn chậm chạp. Học giỏi, điều đó tuyệt. Nhưng không giỏi cũng không sao.

Cám ơn cô đã chia sẽ những cảm nghĩ chân thành.

Quyển Ký ức vụn của Nguyễn Quang Lập mở đầu với bài “Con ăn ruồi” viết về người chị bạn mê ăn ruồi. Câu chuyện kỳ quái không tưởng tượng nổi nhưng đọc rồi không thể nào xoá ra khỏi đầu óc được. Bài “Kí ức năm hào” ghi lại những vẻ đẹp của tuổi thơ lẫn với sự đau buồn của chiến tranh. Ngoài những câu chuyện buồn vui còn có chút tục tĩu và dí dỏm của tiếng miền Trung: “Mao cong dũ đệ sính thất cương, Lộ lộ trí đường, vương vương đại số”. Những ký ức của tác giả khá thú vị.

Một buổi chiều đẹp trời cả nhà đi jazz festival. Lúc đến nơi mấy đứa nhỏ nói đói bụng. Bà xã đứng xếp hàng chờ mua đồ ăn. Thằng cháu thấy kế bên có bán cà rem nên nói với vợ tôi nó không muốn ăn hotdog hoặc hamburger chỉ muốn ăn cà rem thôi.

Vợ bảo tôi qua mua cà rem cho nó ăn. Tôi không chịu nói ăn chiều xong rồi mới được ăn cà rem. Nó nhất định không chịu nói chỉ muốn ăn cà rem thôi. Vợ tôi chìu ý nó không đói bụng ép làm gì nên tôi không cãi. Tôi bảo nó chú mua cho con cà rem con phải ăn hết không được bỏ. Nó gật đầu ngoan ngoãn. Thằng Đán cũng bắt chước nhưng tôi không cho bảo con ăn đồ ăn xong ba sẽ mua cho con cà rem.

Tôi mua ca rem cho thằng cháu nó liếm được vài cái rồi đòi bỏ khi đồ ăn ra. Tôi không cho bắt nó phải ăn hết cà rem mới ăn đồ ăn. Bà ngoại sợ thằng cháu đói nên lấy cây ca rem ăn và đưa cho nó cái hamburger. Thế là phải xếp hàng trở lại để mua cái hamburger khác. Nó ăn xong lại đòi mua cây cà rem khác. Thằng này mới năm tuổi mà đã biết lừa bịp người lớn. Tôi cũng chịu thua luôn.

Tối qua đang ngủ ngon giấc thì bị thằng Đạo quây lại để ôm và vuốt lưng cho nó. Lúc đó là bốn giờ sáng thế là thức dậy luôn. Thằng này chắc sẽ ngủ với ba hoặc mẹ nó cho đến lúc lấy vợ. Nhiều lúc thấy bực bội lắm nhưng cũng tội nghiệp. Thôi thì con nó muốn ngủ chung đến lúc nào cũng được.

Chiều nay đi làm về bảo đảm mệt đừ người vì thiếu ngủ. Sẽ ráng kiềm chế không la bọn chúng nhất là hai thằng lớn. Nói nhỏ nhẹ chẳng thằng nào chịu nghe. Đánh thì không nỡ tay nên chỉ có la. La hoài cũng tội. La xong lại ôm nhau nói “I love you.” Tụi nó cũng trả lời “I love you too” rồi đi ngủ.

Thật sự thì tụi nó cũng không lì lắm. Nhưng là đực rựa nên lúc nào cũng chạy nhảy, khều qua đánh lại, và cãi vã suốt ngày. Xử phạt tụi nó không cũng đã mệt rồi.

Tôi và Đạo đọc hết quyển Tiếng Việt 1 (tập một). Nó đọc chữ được chữ không. Như câu này, “Quê hương là con đéo biết”. Nghe cũng hết hồn. Thấy nó chịu học là vui rồi. Tôi không khắt khe hoặc miễn cưỡng nó. Biết được bao nhiêu thì biết. Nó học tôi cũng học ké luôn. Chữ Việt tôi khá tệ nên cần phải trau dồi lại từ đầu.

Tôi thích cách giáo dục mới bây giờ ở đây. Sao khi bộ giáo dục nghiên cứu vấn đề làm bài tập ở nhà (homework) họ thấy không có thành tích đáng kể nên bỏ luôn bài tập về nhà. Ngoài giờ học trong trường, học sinh được thoải mái chọn thể thao, đọc sách, hay học thêm những gì nó thích. Vì vậy Đạo còn thời gian học thêm tiếng Việt.

Lúc về Việt Nam tôi thấy mấy đứa cháu học hành vất vả từ sáng đến tối. Học trong trường thì chỉ có bốn tiếng thôi mà về nhà phải đi học thêm bù đầu. Tôi hỏi sao phải học thêm thì câu trả lời rằng không học thêm thì theo không kịp trong lớp. Cái hệ thống nó đã như vậy nên ai cũng theo cả.

Mấy em học lý thuyết thì nhiều nhưng rất nhút nhát. Lúc ở nhà sách, tôi chứng kiến thấy các em nhỏ khoảng chín hoặc mười tuổi có vài câu hỏi nhưng không dám hỏi thẳng cô bán hàng mà phải kêu mẹ hỏi dùm. Không chỉ mấy em nhỏ mà các em học đại học cũng thế. Sau giờ hội nghị ở RMIT, chúng tôi (đa số là người nước ngoài) được các em học sinh hướng dẫn tham quan trường. Khi nói các em cầm tờ giấy lên đọc chứ không thể trao đổi tiếng Anh với người nước ngoài. Dường như các em thiếu sự tự tin.

Hôm qua tôi về đến nhà Đán ra mở cửa. Tôi chào nó, nó chào lại và nhắc nhở, “Vô chào người yêu của ông đi”. Thằng này lớn lên chắc đào hoa lắm. Nó tưởng cha mẹ giận nhau vì chúng tôi thường tranh luận trước mặt tụi nó. Vợ tôi thì hơi lớn tiếng nên tụi nó cứ nghĩ chúng tôi cãi nhau. Mỗi lần chúng tôi bàn luận thì tụi nó nói, “Ông bà lại cãi nhau nữa rồi”. Chúng tôi phải giải thích, “Không cha mẹ chỉ nói chuyện thôi. Cha mẹ vẫn rất yêu nhau.”

Vợ chồng sống với nhau gần 10 năm và ngủ chung giường được một năm (vì sau khi Đạo chào đời là tôi bị ra rìa rồi), có lúc giận hờn nhưng có lúc cũng mặn nồng. Không mặn nồng thì làm sao ra ba thằng con? Tôi thì cố gắng bớt giận còn vợ thì cố gắng thêm mặn nồng. Cả hai mà không cố gắng thì chắc gia đình không giữ được hạnh phúc.

Bây giờ có ba thằng đực rựa tuy mệt mỏi và ồn ào nhưng vui vẻ và ấm áp. Tôi hỏi vợ có can đảm thêm đứa con gái nữa không, vợ lắc đầu. Tôi hỏi đám con có muốn em gái không thì Đạo và Đán đều đồng ý. Nhưng chúng tôi đều tôn trọng sự quyết định của phụ nữ vì mẹ là người cực nhọc nhất. Sau thằng Đàn, tôi đã không thể thức đêm được nữa. Thằng Xuân mê vú của mẹ nó lắm cho đến bây giờ vẫn chưa bỏ nên mẹ phải ngủ với nó.

Lúc về Việt Nam tôi đến thăm cô Hường thì đang lúc bốn cháu bé (hai trai hai gái) đang ngủ trưa. Cô chỉ đứa cháu gái đang ngủ và đang ho và đùa, “Con đem nó về Mỹ đi.” Cô kể cho tôi nghe hoàn cảnh của nó. Mẹ mất còn ba (cháu của cô) cưới vợ khác nên bà cô đem về nuôi. Bé lên lớp bốn và học rất giỏi, nhất là tiếng Anh. Bé rất ngoan nhưng yếu ớt nên hay bị ốm. Lúc cháu thức dậy tôi hỏi bé vài câu tiếng Anh thì bé trả lời rất hay. Thấy cháu lễ phép và vui vẻ tôi cũng mến. Lúc ra về tôi nghĩ lại lời cô nói. Hay mình nhận nó làm con nuôi. Tôi trình bài và hỏi ý vợ nhưng vợ không tán thành. Quả thật là nuôi con ruột thịt còn ná thở huống chi là con nuôi.

Về lại Mỹ tôi cố gắng thuyết phục vợ nhưng không được nên tôi đe doạ, “Vậy thì em phải sinh thêm một đứa con gái”. Ngạc nhiên khi nghe vợ trả lời, “Nếu em đậu [cái bằng gì ở chổ làm để được thăng chức] thì sẽ sinh cho anh thêm đứa nữa”. Em giỡn hả dân chơi? Em đang giỡn hay đang bê? Nói cho vui vậy thôi chứ cho ra lò thêm một thằng cu nữa là chết chắc.