Nhớ Mẹ

Sắp đến ngày giỗ mẹ rồi
Con trai nhớ mẹ bồi hồi mẹ ơi
Nhớ hình dáng mẹ một đời
Lưng khom bóng xế chơi vơi bãi bờ

Nhớ thời lúc thuở bé thơ
Ầu ơ mẹ hát giấc mơ canh dài
Nhớ khi trái gió trở trời
Đêm năm canh mẹ thức thời năm canh

Khi con đã lớn trưởng thành
Tình thương của mẹ càng thêm rộng dài
Lo về cuộc sống tương lai
Lo luôn hạnh phúc trọn đời cho con

Nay giờ mẹ mãi chẳng còn
Con thương nhớ mẹ héo mòn mẹ ơi
Công lao của mẹ biển trời
Sông sâu núi thẳm chẳng vơi nổi còn

Ước gì giờ mẹ bên con
Để con đáp trả đền ơn hỡi người
Nhưng nào ước được mẹ ơi
Mẹ đi… đi mãi… xa rồi mãi xa…

Phú Quang

Hồ Anh Thái: Bắt đầu cất lên tiếng cười

Tập tiểu luận của nhà văn Hồ Anh Thái được chia ra làm ba phần: đời sống, điện ảnh, và văn chương. Đọc thì cũng được nhưng hơi bị ngán. Tôi không hẳn không đồng ý với những cái nhìn của ông. Chỉ không thích hợp với cách nhận xét và phê bình của tác giả. Không rõ nguyên nhân ra sao. Nếu nói ông khắc khe cũng không đúng, tự cao cũng không đúng, hoặc khen nội chê ngoại cũng không hẳn. Tóm lại không thích cũng không ghét cách viết của ông và đương nhiên tôi tôn trọng những góc nhìn của ông.

Tiếng Việt Đen Tối

Ca thử câu này: “Đêm Phương Nam nằm nghe bà Bành cãi lộn”.

Mừng sinh nhật vợ

Hôm nay ngày sinh nhật vợ. Tuổi tác chỉ là con số. Chúc vợ luôn tươi trẻ và sống vui vẻ nhẹ nhàng. Biết rằng vợ luôn thương yêu và lo lắng cho chồng con, nhưng bớt cằn nhằn lại. Cuộc sống chúng ta quá bận rộn với công việc và con cái nên nhiều lúc căng thẳng và bực bội. Nhưng thôi cố gắng lên nhé. Thời gian trôi qua rất nhanh. Đám con lớn lên và sẽ có cuộc sống riêng. Một ngày không lâu sẽ chỉ còn hai vợ chồng bên cạnh nhau. Thôi thì, hãy yêu ngày tới dù quá mệt kiếp người. Còn cuộc đời, ta cứ vui.

80 năm cuộc đời

Hôm nay ngày sinh nhật lần thứ 80 của mẹ vợ tôi. Mẹ đã chung sống cùng vợ chồng tôi từ lúc vợ tôi mang thai thằng Đạo cho đến ngày hôm nay. Tôi luôn ghi nhớ sự giúp đỡ của mẹ cũng như tình thương bao la của mẹ dành cho các cháu.

Trong các dâu và rể, tôi may mắn được gần mẹ nhất vì đã sống chung nhà suốt mười mấy năm qua. Tôi luôn kính trọng mẹ và càng quý mến mẹ hơn sau khi mẹ ruột của tôi qua đời. Tôi luôn cố gắng không làm phật lòng mẹ cho dù đó là điều rất khó. Khi đã sống chung cùng một nhà, những thói hư tật xấu gì của tôi cũng không thể nào che giấu được.

Trong cuộc sống, càng nhiều áp lực càng dễ dàng không tự kiểm soát được chính mình. Khuyết điểm lớn nhất của tôi là không tự kiềm chế được những cảm xúc của mình. Vì thế tôi không có bạn bè thân thiết (ngoài bạn nhậu) và đã khiến cho những người thân xung quanh tôi càng xa lánh. Dĩ nhiên tôi phải chấp nhận mọi hậu quả và sẽ sống mãi với gì mình đã gây ra.

Tôi không phải là một con người trọn vẹn và cho dù có cố gắng cách mấy cũng không thể nào trở thành hoàn hảo. Tôi sống và ôm trọn sai lầm của chính mình. Tôi hối hận là những hành động thiếu suy nghĩ của tôi đã ảnh hưởng đến mẹ và đã khiến cho mẹ buồn. Dù sao đi nữa nước đã đổ ra rồi không còn hứng lại được nữa chỉ hy vọng nước sẽ khô đi theo thời gian.

Tôi biết mẹ không trách móc tôi vì mẹ có một tấm lòng độ lượng và tha thứ. Điều đó càng khiến tôi áy náy và cảm phục mẹ. Điều duy nhất tôi có thể làm là không khiến cho mẹ phải khó xử nữa. Xin chúc mẹ dồi dào sức khỏe để được ở bên cạnh con cháu.

Đạt Đỗ trò chuyện với Thế cơ À

Đạt Đỗ cho biết:

Chia sẻ một chút đến các bạn, anh đang xem học hỏi cách ứng dụng kiểu chữ ở fontsinuse.com và chuyên về tiếng Việt vietnamesetypography.com

Nguyễn Lan Anh trò chuyện với Thế cơ À

Nguyễn Lan Anh chia sẻ:

Về mảng Typography và cụ thể là Lettering, nguồn tham khảo đa số vẫn sẽ là từ các artist “guột” của chị, phần lớn là từ trời Tây. Ở Việt Nam, chị thường theo dõi các cô/chú/anh/chị/bạn cao nhân như chú Donny Trương, Lâm Bảo, anh Duy Đào, anh Đào Huy Hoàng calligrapher, anh Trọng Chít, anh Hiếu Trương và các anh chị bạn bên mảng Lettering để lấy cảm hứng như: anh Hiệp, chị Nana, anh Lê Ngọc Quốc Dũng (Xưởng vẽ Mùa Hè), chị Huyền Đinh.

Dạo một vòng Instagram của Nguyễn Lan Anh nhé.

Lê Hương Mi định nghĩa chữ Typography

Lê Hương Mi viết cho iDesign:

Typography, ở khía cạnh từ nguyên, bao gồm hai từ Hy Lạp cổ là “typos” và “graphein”.

“Typos” là một cú đánh, ấn xuống; là kết quả của một cú đánh (dấu vết, dấu ấn); là dấu và hình tượng nói chung.

“Grapheia/graphein” là viết, sự viết.

Do vậy, “typos” + “graphein” = sự viết xuống những dấu hiệu.

Trong tiếng Trung Quốc, khái niệm tương đương với typography là 版式 (bănshì) – dịch sang từ Hán Việt là “bản thức”, bản trong “bản in” và “thức” trong “cách thức”.

Từ những phân tích từ nguyên trên, ta có thể thấy “typography” hay “bản thức” chỉ việc viết xuống và sắp xếp các dấu hiệu thể hiện ngôn ngữ (ký tự), phương thức để thực hiện những việc ấy, dành cho bản in.

Lê Hương Mi kết luận:

Để kết thúc bài viết, tác giả muốn đề xuất khái niệm “Ký tự pháp” như khái niệm tương đương với typography trong tiếng Việt. “Ký tự” trong tiếng Việt có thể được hiểu là bất cứ biểu tượng/dấu hiệu nào của ngôn ngữ, và “pháp” là phương pháp – đồng thời tương ứng với “pháp” trong thư pháp.

Thuật ngữ

Hương Mi Lê chia sẻ với Thế cơ À về tài liệu chị thường tham khảo về đề tài thuật ngữ:

Ngoài ra, chị cũng có đọc hay nghe các chia sẻ của một số người thực hành, nghiên cứu, và giảng dạy gốc Việt như anh Phạm Đam Ca mấy năm trước, và Donny Trương. Mặc dù thực ra toàn là tài liệu bằng… tiếng Anh và tiếng Pháp (anh Phạm Đam Ca học ở Pháp và anh Donny Trương ở Mỹ). Nhưng họ đều (đã) hướng về thực hành ký tự pháp cho ngôn ngữ Việt Nam với những tính chất riêng khác với những ngôn ngữ sử dụng chữ cái latin khác phổ biến như Anh, Pháp, Đức, Ý… Quốc ngữ của mình là một vùng đất còn rất nhiều cái để khai phá (về mặt hình thức).

Chị nói thêm:

Hậu quả là, ví dụ, một cụm từ mà chị thấy hay được dùng để chỉ “typography” ngay trong những môi trường kể trên là “nghệ thuật chữ” – vừa khó hiểu vừa dễ làm hiểu sai, vì “typography” không phải “nghệ thuật” theo cách ta nên hiểu nghệ thuật trong bối cảnh hiện đại. Ký tự pháp là một môn khoa học thiết kế. Người dạy và người học mơ hồ ngay từ thuật ngữ chỉ chính chuyên ngành thì khó lòng hiểu, trao đổi, và thực hành thực sự đúng.

Vậy từ typography có phải dịch là thuật ngữ hay không?

Trò chuyện về ký tự pháp cùng Thế cơ À

Thế cơ À:

Mở đầu cho chuỗi phỏng vấn về việc xây dựng Hệ thống Từ vựng tiếng Việt cho chủ đề typography tại Việt Nam, Thế cơ À đã may mắn kết nối được với chú Donny Trương, tác giả của cuốn sách Vietnamese Typography.

Vốn là luận văn thạc sĩ chuyên ngành thiết kế đồ họa của chú tại trường đại học George Mason University, Vietnamese Typography được xuất bản vào tháng 11 năm 2015. Cuốn sách được ra mắt dưới định dạng website này nhanh chóng trở thành một bản định hướng thiết yếu cho nhiều nhà thiết kế kiểu chữ trong việc thiết kế chữ Việt.

Cuốn sách giúp nhiều người thực hành typography trên thế giới hiểu được những nét độc đáo của tạo hình dấu tiếng Việt kể cả khi họ không nói hoặc viết ngôn ngữ đó. Nhờ đó, họ tự tin hơn trong việc thiết kế các dấu phụ, đóng vai trò quan trọng đối với tính dễ nhận diện (legibility) và tính dễ đọc (readability) của tiếng Việt.

Với những trải nghiệm ấy, hãy cùng chúng mình tìm hiểu thêm về quan điểm của chú về chủ đề này ngay nào.

Phần 1: Bối cảnh giao tiếp: không gian, thời gian, đối tượng giao tiếp

1. Hiện tại, chú có đang phải thường xuyên trao đổi về các chủ đề typography không? Nếu có thì là khi nào, với ai và ở đâu?

Chú vẫn thường xuyên trao đổi về chủ đề nghệ thuật chữ hằng ngày trong công việc và trong những dự án cá nhân. Từ khi sách được phát hành, chú tham khảo với những nhà thiết kế chữ để tư vấn họ về chữ Việt. Chú giúp họ trong việc đặt những con dấu sao cho người Việt dễ đọc.

Qua câu trả lời của chú, chúng cháu cũng thấy chú đã chuyển ngữ typography thành nghệ thuật ngữ. Chú có thể giải thích thêm về cách gọi này không?

Khi viết hay nói tiếng Việt, chú cố gắng chỉ dùng chữ Việt nếu không cần đưa vào chữ Anh. Lúc viết sách, chú đã nghiên cứu rất nhiều để dịch sang tiếng Việt cho đúng nghĩa và cuối cùng chú đã chọn “Nghệ thuật chữ Việt”.

3. Khi biên soạn cuốn sách Vietnamese Typography hay thực hiện các nghiên cứu khác, chú thường tham khảo tài liệu từ đâu? Có tài liệu tiếng Việt nào đáng chú ý không? Trước đây, đã có nhiều nghiên cứu, thảo luận về chủ đề này chưa?

Lúc bắt tay vào luận án Vietnamese Typography, chú gặp nhiều khó khăn trong việc tìm kiếm tài liệu. Chú sinh sống ở Mỹ nên việc tham khảo sách vở tiếng Việt càng hiếm hoi. Chú có liên lạc với giáo sư Ngô Thanh Nhàn và giáo sư John D. Phan, nhưng cả hai cũng không cung cấp tài liệu gì về chữ Việt. Không biết phải tham khảo với ai nên chú viết một đôi lời trên blog cá nhân của mình. Không bao lâu thì nhận được thư anh Phạm Đam Ca gửi động viên, giải thích, và góp ý một vài tài liệu như Dictionarium Annamiticum Lusitanum et Latinum của Alexandre de Rhodes phát hành vào năm 1651. Đến bây giờ chú vẫn chưa tìm thấy tài liệu về chủ đề này trong tiếng Việt. Còn những phần tài liệu đã được tham khảo qua tiếng Anh, chú ghi lại ở cuối sách.

4. Trong lúc tư vấn/đào tạo, chú trao đổi với khách hàng/đối tác như thế nào về chủ đề này? Có thuận lợi/khó khăn gì về giao tiếp không? Nếu có khó khăn thì chú giải quyết như thế nào?

Trong quá trình tư vấn về chữ Việt thì không gặp khó khăn gì vì những nhà thiết kế chữ họ rất tin tưởng chú. Thứ nhất, chú là người Việt đọc được tiếng Việt. Thứ hai, chú đã nghiên cứu và trau dồi rất nhiều về đề tài này khi làm luận án của mình.

Phần 2: Từ vựng sử dụng: tiếng Anh hay tiếng Việt, thuận lợi/khó khăn/giải pháp

5. Khi phải viết hay nói về chủ đề này, cần tới các thuật ngữ chuyên môn thì chú sẽ sử dụng ngôn ngữ nào? Khó khăn/thuận lợi khi cần trao đổi về chủ đề tại Việt Nam?

Hiện tại chú chỉ dùng Anh ngữ vì chú chỉ làm việc với những nhà thiết kế người nước ngoài. Chú chưa trao đổi về chủ đề này tại Việt Nam nhưng chú nghĩ sẽ không gặp nhiều khó khăn lắm vì những bạn trẻ ở Việt Nam bây giờ rất giỏi Anh ngữ.

6. Vậy có phải là những bạn không thạo tiếng Anh sẽ gặp khó khăn trong việc tìm hiểu typography? Tại sao lại như vậy?

Ý của chú là những bạn trẻ bây giờ giỏi tiếng Anh nên cũng không gặp khó khăn nhiều. Theo chú thì việc tìm hiểu về nghệ thuật sắp đặt chữ không đơn giản. Nó đòi hỏi sự đam mê và tỉ mỉ. Cho dù người rành hay không rành tiếng Anh cũng phải bỏ công ra học những từ vựng của nó. Khó khăn hay không tùy theo sự nhẫn nại của mỗi người.

Lúc mới tìm hiểu và học hỏi về nghệ thuật sắp đặt chữ, chú đọc đi đọc lại The Elements of Typographic Style của ông Robert Bringhurst đến bốn hoặc năm lần mới bắc đầu hiểu được những từ vựng ông dùng. Một khi đã hiểu rồi thì chú muốn đọc thêm nữa. Chú làm việc cho trường George Mason University và chú đã đọc gần hết những quyển sách về nghệ thuật chữ trong thư viện. Chú cũng sưu tầm cho mình một bộ sách về đề tài này.

Phần 3: Quan điểm về việc xây dựng hệ thống từ vựng tiếng Việt cho chủ đề Typography tại Việt Nam

7. Quan điểm của chú về việc xây dựng hệ thống từ vựng cho chủ đề Typography: đánh giá hiện trạng/xu hướng sử dụng ngôn ngữ hiện tại; sự cần thiết của việc thống nhất hệ thống thuật ngữ này; đề xuất giải pháp; mong muốn tương lai?

Theo quan điểm của chú việc xây dựng hệ thống từ vựng cho nghệ thuật chữ Việt rất quan trọng và cần thiết. Chú rất muốn chuyển ngữ Vietnamese Typography qua tiếng Việt nhưng vẫn chưa có thời gian và điều kiện.

Thế cơ À:

Thế cơ À xin được gửi lời cảm ơn trân trọng và thân mến nhất tới chú Donny Trương vì đã dành thời gian chia sẻ những điều quý giá này tới cộng đồng. Để lan rộng hơn giá trị này, mọi người có thể ghé thăm website Vietnamese Typography để nghiên cứu hoặc ủng hộ cho dự án. Việc phỏng vấn và khảo sát cộng đồng sẽ vẫn luôn diễn ra thường xuyên và song song với các hoạt động đăng bài của chúng mình. Sau cùng, điều chúng mình muốn làm là kích thích quá trình trao đổi tri thức, nhận thức giữa người hiểu với người chưa hiểu, người đi trước với người đi sau vài bước, người biết với người biết ít hơn chút. Vì chúng mình tin đối thoại cộng đồng là cách nhanh nhất để dân chủ hóa trí thức.

Website: https://thecoa.super.site/
Instagram: https://www.instagram.com/thecoafoundry/
Behance: https://www.behance.net/thc11
Email: [email protected]